Znaczenie stawonogów w przyrodzie i gospodarce człowieka

OWADY

Spośród stawonogów największą grupą są owady, które pod względem liczebności (około miliona) współczesnych gatunków stanowią około 70 procent populacji świata zwierzęcego. Ze względu na wielkość tej grupy można się domyślić, że stanowią one bardzo ważną rolę w przyrodzie a także w życiu samego człowieka

* udział w zapylaniu kwiatów: około 30% europejskich roślin kwiatowych jest zapylane przez owady. Niektóre rośliny mogą być zapylone tylko przez specyficzne gatunki owadów, np. w naszym klimacie koniczyna perska jest zapylana tylko przez trzmiela, dlatego też wszystkie gatunki trzmieli objęte są w Polsce ochroną gatunkową. Główną rolę wśród owadów zapylających odgrywają pszczoły i trzmiele, na drugim miejscu znajdują się muchówki, a na trzecim motyle.
* saprofagi przyspieszają rozkład materii organicznej;
* przyczyniają się do rozsiewania nasion (np. muchówki);
* biorą udział w procesach glebotwórczych: zwłaszcza termity, mrówki oraz larwy owadów żyjących w glebie spulchniają glebę przez budowę korytarzy, przyczyniają się do lepszej jej wentylacji i nawilgocenia, wzbogacają ją w próchnicę.
* regulują równowagę biocenotyczną (wpływ na liczebność gatunków);
* wchodzą w symbiozę z innymi organizmami (np. termityz mikroorganizmami rozkładającymi w ich jelitach celulozę, mrówki z mszycami lub grzybami);
* stanowią ogniwa wielu łańcuchów pokarmowych w przyrodzie (są pokarmem dla innych zwierząt);
* wywołują choroby (owady pasożytnicze – pasożyty zwierząt i człowieka), np. giez owczy, giez bydlęcy;
* przenoszą drobnoustroje chorobotwórcze, przyczyniając się do rozprzestrzeniania chorób:
wesz ludzka – tyfus
pluskwa domowa – gorączka Q
komar widliszek – malaria
mucha tse-tse – śpiączka afrykańska itp.
* powodują straty w uprawach (owocówka jabłkóweczka, pędraki chrabąszczy, stonka ziemniaczana, szarańcza i inne) i w gospodarce – owady odżywiające się nasionami zbóż (wołek zbożowy, mącznik młynarek) i innymi zapasami konsumpcyjnymi człowieka, oraz niszczące przedmioty jego codziennego użytku, jak również drzewostany;
* produkują takie substancje, jak np.
- miód – cenny lek i artykuł spożywczy (produkt przeróbki nektaru, spadzi i soków roślinnych, częściowo przetwożony w ulu, a następnie dojrzewający w plastrach, zawiera: glukozę, fruktozę, sacharozę, wodę, dekstryny, sole mineralne, witaminy, olejki eteryczne);
- mleczko pszczele – wykorzystywane farmaceutycznie i kosmetycznie (zawiera witaminy i niepoznane jeszcze składniki);
- kit pszczeli (propolis) – lepka masa wytwarzana z żywic roślinnych, wosku, pyłku i cząstek gleby; zastosowanie w medycynie do leczenia trudno gojących się ran i blizn, oraz w stomatologii, ze względu na właściwości odkażające;
- wosk pszczeli – wydzielina gruczołów odwłokowych robotnic (mieszanina kwasów tłuszczowych, wyższych alkoholi, estrów i węglowodorów); w przemyśle używany do wyrobu past, świec, itp.
- jedwab – wydzielany z gruczołów przędnych gąsienicy jedwabnika morwowego; przy przepoczwarzaniu się gąsienica wytwarza jedną nieprzerwaną nić długości do 1000 m, grubości ok. 0,02 mm, którą owija się w postaci jedwabnego kokonu.
* pomagają człowiekowi w walce z owadami szkodliwymi (biegacze, biedronki, gąsieniczniki);
* dostarczają:
substancji leczniczych (np.kantarydyna z majki kantarydy);
barwników (czerwce, zwłaszcza czerwiec meksykański wykorzystywany do produkcji karminu);
taniny (z galasów galasówek);
żywic i wosku (niektóre gatunki czerwca) itp.

PAJĘCZAKI

Pajęczaki zajmują ważne miejsce w naturalnych ekosystemach, gdyż jako drapieżniki są ważnymi konsumentami w swojej klasie wielkości. Niektóre gatunki mogą jednak szkodzić gospodarce, wywołując choroby pasożytnicze zwierząt czy też wyrządzając szkody na polach i w magazynach. Jeszcze inne gatunki pajęczaków mogą być niebezpieczne dla człowieka i to zarówno bezpośrednio (pająki i skorpiony) jak i pośrednio ( kleszcze).

* pająki są głównymi wrogami wielu szkodliwych gatunków owadów, np. zaleszczotek pospolity żywi się larwami moli, roztoczami, itp.
* ze względu na występowanie w dużych ilościach (np. na 1 m2 pola koniczyny może występować od 160 do 250 pająków) mają ogromne znaczenie zwłaszcza w ekosystemach zmienionych przez gospodarkę ludzką;
* są regulatorami liczebności zwieząt (skorpiony, jadowite pająki);
* powodują niszczenie drzew, krzewów i innych upraw (wiele gatunków roztoczy ssie soki roślinne);
* atakują zgromadzone zapasy żywności i inne materiały (np.:roztocz serowy, rozkruszek mączny);
* wywołują choroby:
świerzbowiec ludzki – świerzb;
roztocz szczurzy – gorączka Q, dżuma;
kleszcz – kleszczowe zapalenie mózgu, tularemia, bruceloza itd.
* stanowią alergeny kurzu domowego (antygeny roztocza Dermatophagoides pteronyssimus)
Reasumując powyższe można stwierdzić, że stawonogi są organizmami bardzo pożytecznymi, przynoszącymi wymierne korzyści w różnych sferach działalności człowieka. Jednakże niekiedy działają na niekorzyść środowiska, które je otacza.

Jesteś tu: Człowiek

Strony: 1 2