Wykorzystanie współczesnych nauk biologicznych
Kardiochirurgia
Najistotniejszym dla kardiochirurgii osiągnięciem, jest zastosowanie w 1953 r. przez Gibbona pierwszego urządzenia do krążenia pozaustrojowego. Dzięki temu przeprowadzona została pierwsza operacja na otwartym sercu i mogła się rozwinąć nowoczesna kardiochirurgia.
Praktyczną korzyścią, która z tego wynika, jest możliwość wykonywania najróżniejszych zabiegów leczniczych i naprawczych po otworzeniu serca.
Rozwój chirurgii pozwala przewidywać, że najbliższe lata przyniosą postęp w technikach wykonywania zabiegów na otwartym sercu, m.in. ograniczenie do minimum pola operacyjnego poprzez zastosowanie robotów do wykonywania skomplikowanych zabiegów. Będą one sterowane przez człowieka, ale już dziś można powiedzieć, że “ręka” robota będzie znacznie mniejsza od ludzkiej, bardziej wytrzymała, precyzyjniejsza. Pozwoli to ograniczyć inwazyjność zabiegu.
Następnym etapem rozwoju kardiochirurgii będzie zastąpienie sztucznego serca sercem odzwierzęcym. Kolejność powinna raczej być odwrotna, ale barierą są tu m.in. problemy immunologiczne, związane z przeszczepianiem organów odzwierzęcych, nad którymi nie potrafimy jeszcze zapanować. Sądzę jednak, że z czasem i te przeszkody uda się pokonać.
Obecnie w USA, Niemczech i Francji z powodzeniem i dość powszechnie chorym z ostrą niewydolnością krążenia wszczepia się sztuczne komory serca. U nas, choć pod względem technicznym i merytorycznym jesteśmy do tego przygotowani, nie wykonuje się takich zabiegów. Barierą są oczywiście pieniądze. Jedna komora dla jednego pacjenta kosztuje 1 mln 200 tys. złotych.
Leczenie bólu
Za największe osiągnięcie medycyny końca dwudziestego wieku w zakresie zwalczania bólu uważam przywrócenie opioidom ich właściwego miejsca w terapii.
Mogłoby się wydawać, że stosowanie leków znanych ludzkości od tysiącleci nie jest niczym odkrywczym ani tym bardziej przełomowym. Za prawdziwy przełom i znak czasów trzeba uznać jednak, że lekarze, a wraz z nimi społeczeństwo, potrafią wreszcie uwolnić się od przesądów i mitów, jakimi obrosło użycie tej grupy leków. To z kolei pozwoliło uzyskać znaczący postęp w leczeniu.
Lęk przed uzależnieniem, narkomanią przez wiele dziesięcioleci powstrzymywał lekarzy przed wypisywaniem, a chorych przed stosowaniem morfiny. Doprowadziło to do sytuacji, że najbardziej cierpiący, np. na bóle spowodowane rozwijającym się nowotworem, nie otrzymywali skutecznej pomocy. Nieracjonalny lęk przed uzależnieniem był silniejszy niż chęć ulżenia w cierpieniu. Ograniczanie stosowania morfiny do ostatniej chwili, kiedy już nic innego nie da się zrobić – w imię godnej śmierci – kazało zapominać o godnym życiu chorych, a także, pozornie, dostarczało argumentów przeciwko lekowi, jako temu, który zwiastuje moment śmierci.
Warto też chyba przypomnieć, że współczesna wiedza o patofizjologii bólu, a także o mechanizmie działania leków przeciwbólowych jest równie “młoda”. Teoria “bramki kontrolnej” (gate control) opublikowana została przez Melzaka i Walla w 1965. Autorzy ci zwrócili uwagę na istnienie w rogach tylnych rdzenia kręgowego fizjologicznego mechanizmu hamowania przewodzenia bodźców bólowych. Teoria ta dała impuls do dalszych badań układów przewodzenia i hamowania bodźców. Ich wynikiem było m.in. odkrycie receptorów opioidowych (1973) oraz endogennych substancji opioidowych (1975). To z kolei skłoniło do badań nad okołordzeniowym zastosowaniem opioidów w zwalczaniu bólu. Eksperymenty na zwierzętach (1976) zaowocowały wprowadzeniem metody do kliniki bólu u ludzi (1979).
Obecnie leczenie opioidami podawanymi doustnie stanowi światowy standard leczenia bólów nowotworowych.
Podawanie opioidów wraz ze środkami znieczulenia miejscowego do przestrzeni zewnątrzoponowej lub podpajęczynówkowej uznawane jest za najbardziej skuteczną metodę zwalczania bólów pooperacyjnych. Jest także szeroko stosowane w leczeniu bólów nowotworowych.
Sukcesy w leczeniu bólów nowotworowych skłoniły lekarzy do przeniesienia doświadczeń na leczenie innych zespołów bólowych. Trwa międzynarodowa debata na temat przewlekłego stosowania opioidów w leczeniu przewlekłych bólów pochodzenia nienowotworowego. Można oczekiwać, że wskazania do użycia tej grupy leków zostaną znacznie rozszerzone. Nie ma wątpliwości co do ich skuteczności i przydatności, dyskutowane są raczej aspekty prawne i kulturowe.
Trzeba też zwrócić uwagę na rolę firm farmaceutycznych w promowaniu zasad leczenia przeciwbólowego. Dostarczane preparaty o przedłużonym, kontrolowanym uwalnianiu substancji czynnej (np. morfina, fentanyl, tramadol) nie tylko spełniają wymogi skutecznego zniesienia bólu przy minimalizacji działań ubocznych, ale znakomicie poprawiają komfort leczenia. Łatwo zauważyć, że wprowadzenie w 1995 roku na polski rynek preparatów o przedłużonym działaniu wpłynęło na znaczny wzrost użycia leków opioidowych w naszym kraju.
Jesteś tu: Biotechnologia
Dodaj komentarz