Stawonogi

Wije

Szeroko rozpowszechniona grupa stawonogów lądowych. Mają zawsze wyodrębniona głowę z jedna parą czułków i trzema parami odnóży gębowych. Za głową ciągnie się długi walcowaty lub spłaszczony korpus. Jest on posegmentowany, a u niektórych podzielony na tułów i odwłok. Wśród wijów wyróżniamy gatunki drapieżne i roślinożerne.

Przedstawicielem pierwszej grupy jest pospolity i ruchliwy wij drewniak. Jego ciało jest morfologicznie zróżnicowane na tułów i odwłok. Pierwsza para odnóży krocznych przekształcona jest w chwytne szczękonóża, wyposażone w gruczoły jadowe. To przekształcenie jest widocznym przystosowaniem do środowiska lądowego. Szczękonóża umożliwiają pobieranie pokarmu, rozdrabnianie go, chwytanie, a dodatkowo zaopatrzone w jad pełnią funkcję obronną. Paraliżują i odstraszają ofiarę.

Do wijów roślinożernych należy krocionóg, mało ruchliwy i wilgociolubny wij, o korpusie podzielonym na tułów i odwłok. Aby przetrwać u krocionogów wytworzyły się gruczoły przędne, dzięki którym mają możliwość łapać na lepką nić pożywienie. Posiadają również gruczoły obronne wydzielające ciecz o nieprzyjemnym zapachu, co pozwala im na ucieczkę przed napastnikiem, gdyż są łatwym składnikiem posiłku innych zwierząt.

Pajęczaki

Pajęczaki to zróżnicowana pod względem budowy i biologii gromada stawonogów lądowych. Obok znacznych różnic w wyglądzie i budowie wewnętrznej przedstawicieli, pajęczaki mają wspólne charakterystyczne cechy. Ciało pajęczaków dzieli się na głowotułów i odwłok, który jest różnie ukształtowany i połączony z głowotułowiem. Odwłok może być segmentowany i przyrośnięty całą szerokością do głowotułowia (jak u skorpionów). Może być niesegmentowany i łączyć się z głowotułowiem wąską szypułka (jak u pająków). Takie połączenie sprawia, iż są to zwinne i szybkie zwierzęta. Odwłok może być jeszcze w różnym stopniu zredukowany i zrastać się z głowotułowiem w jednolita całość, jak u roztoczy.

Ta znacznie uproszczona budowa zewnętrzna roztoczy, ułatwia im pasożytniczy tryb życia.
Powłokę ciała u pajęczaków tworzy nabłonek wydzielający chitynowy oskórek, który może być miejscami gruby i tworzyć twardą płytkę grzbietową nad głowotułowiem (u pająków).

Pajęczaki różnią się od stawonogów budową układu pokarmowego i częściową jego zmianą. Pajęczaki mają wypracowane mięśnie gardzieli oraz tzw. żołądek ssący, co umożliwia im wysysanie płynnej części pokarmu ze schwytanej zdobyczy. Pozostałe elementy przewodu pokarmowego są zbudowane jak u innych stawonogów. Niektóre pajęczaki są pasożytami wysysającymi soki roślinne lub płynu ciała zwierząt jak np. kleszcz.

Ze względu, że wszystkie stawonogi pokrywa gruby pancerz, który uniemożliwia im oddychanie powierzchnią ciała, wytworzyły się u nich narządy, które pozwalają na pobierani tlenu. U pajęczaków, które są stawonogami lądowymi wytworzyły się płuca. Jednak niektóre pajęczaki mają tchawki, inne płucotchawki, a jeszcze inne (np. pasożytnicze) obywają się bez narządów oddechowych.

Tchawki występują u niektórych pajęczaków. Mają postać chitynowych rurek rozgałęziających się w całym ciele. Najcieńsze tchawki (tzw. tracheole) docierają niemal do każdej komórki ciała, dzięki czemu układ krążenia nie uczestniczy w rozprowadzaniu gazów oddechowych. Na zewnątrz tchawki otwierają się przetchlinkami położonymi najczęściej z boku ciała.

Płuca (worki płucne) to ukrwione komory powietrzne, w których zachodzi wymiana gazowa. Ściany komórki mają liczne zagłębienia i wypustki. Wnika do nich – od strony ciała- krew (hemofilia).

Tchawkowy i płucny system oddychania są dobrze przystosowane do środowiska lądowego. Z łatwością pobierają tlen i doprowadzają go do każdej komórki.

Układ nerwowy wykazuje bardzo różny stopień koncentracji, zależny m.in. od trybu życia pajęczaka. Rozwój pajęczaków doprowadził do tego, że wytworzył się dwudzielny mózg.

Jesteś tu: Zoologia

Strony: 1 2 3 4 5 6