Stawonogi
Stawonogi tworzą najliczniejszy i najbardziej zróżnicowany typ w świecie zwierząt. Żyją we wszystkich warunkach środowiskowych, na całej kuli ziemskiej. Zachowując wspólny podstawowy plan budowy ciała wytworzyły ogromne bogactwo form. Liczba opisanych gatunków stawonogów przekracza milion, co stanowi trzy czwarte wszystkich gatunków zwierząt na Ziemi. Zamieszkują wszystkie znane środowiska i pobierają różnorodny pokarm, same również stanowiąc pokarm wielu zwierząt. Wśród stawonogów są drapieżniki, roślinożercy (w tym szkodniki upraw), wszystkożercy i pasożyty (niekiedy dodatkowo przenoszące groźne drobnoustroje chorobotwórcze oraz robaki pasożytnicze).
Nazwę stawonogi zwierzęta te, zawdzięczają sobie charakterystycznym dla wszystkich przedstawicieli tego typu, wyrostkom, których człony połączone są stawami. Wyrostki te spełniają wiele rozmaitych funkcji. Mogą służyć jako wiosła do pływania, jako odnóża kroczne, jako dodatkowe narządy pyszczkowe lub narządy kopulacyjne do przenoszenia spermy. Kończyny stawonogów mają ogólnie zdolność do poruszania się i zdobywania pokarmu (wyjątek stanowią owady).
Ogólna budowa stawonogów
Ciało większości stawonogów jest podzielone na trzy części: głowę, zbudowaną zawsze z sześciu segmentów oraz tułów i odwłok, składające się z dość zmiennej liczby segmentów.
Wszystkie stawonogi mają ciało pokryte twardym chitynowym oskórkiem (kutikulą). Wytwarzany przez te zwierzęta pancerzyk, zabezpiecza ciało przed zbytnią utratą wilgotności (szczególnie te stawonogi, których tryb życia jest mieszany, wodno-lądowy np. rak). Chroni również przed napastnikami (szczególnie małe skorupiaki i owady, stanowiące pokarm dla przedstawicieli innych gromad). Pancerzyk stanowi rusztowanie dla leżących pod nim miękkich tkanek. Jednym słowem chroni przed szkodliwymi wpływami środowiska – urazami mechanicznymi i wysychaniem.
W nabłonku stawonogów znajdują się komórki barwnikowe, które nadają im odpowiednią barwę. Nieliczne gatunki przystosowując się do środowiska, w którym żyją, potrafią się skutecznie “zakamuflować” dzięki barwie, jaką posiadają. Zwiększają tym sposobem swoje szanse na przeżycie.
Bardzo ważnym przystosowaniem się do środowiska jest wytworzenie się (pierwszy raz!) mięśni poprzecznie prążkowanych, które mimo twardego pancerza, umożliwiają precyzyjne poruszanie poszczególnymi częściami ciała. Dzięki temu stawonogi z łatwością przemieszczają się w każdych warunkach i środowisku.
Układ oddechowy i jego budowa zależą od środowiska. Wodne stawonogi posiadają skrzela, przez które prowadzą wymianę gazową.
Jednak warunki lądowe wykluczają zastosowanie skrzeli. Są one zbyt delikatne i szybko zlepiają się, gdy nie działa prąd wodny, usprawniający wymianę gazową.
Ponieważ zawartość tlenu w atmosferze jest wielokrotnie większa niż w wodzie, u stawonogów lądowych, wytworzyły się mniejsze powierzchnie oddechowe ukryte we wnętrzu ciała i mniej wrażliwe na skutki grawitacji. Taki typ oddychanie zapewniły dwa niezależne systemy: tchawkowy i płucotchawkowy.
Dobrze rozwinięty układ nerwowy jest układem, który pomógł stawonogom przystosować się do różnorakiego środowiska. Drogą ewolucji układ ten uległ centralizacji, co doprowadziło do wytworzenia się mózgu. Układ nerwowy zbudowany jest metamerycznie – ma postać drabinki lub łańcuszka, i składa się z parzystych, segmentalnych zwojów i łączących je spoideł poprzecznych i podłużnych. U niektórych stawonogów, wskutek zlania się segmentów podczas tworzenia poszczególnych części ciała, sąsiednie zwoje z drabinki nerwowej leżą bliżej siebie lub zlewają się. Prowadzi to do większej centralizacji układu nerwowego, jak np. u pająków.
Jesteś tu: Zoologia
Dodaj komentarz