Sposoby rozmnażania się i rozwój organizmów.
Rozwój pozazarodkowy
Rozwój pozazarodkowy (postembrionalny) trwa od opuszczenia osłon jajowych do śmierci. W tym czasie następuje ostateczne ukształtowanie się układów, w tym układu rozrodczego. Uzyskanie dojrzałości płciowej umożliwia rozród – najistotniejszą z punktu widzenia utrzymania ciągłości gatunku funkcję organizmów żywych. U wielu bezkręgowców i niższych kręgowców zakończenie okresu reprodukcji zbiega się ze śmiercią. U pozostałych – zwłaszcza wyższych kręgowców, po zakończeniu okresu reprodukcyjnego zaczynają się w organizmie nasilać procesy wsteczne, degeneracyjne, zwane okresem starzenia się. One to w sposób nieuchronny prowadzą do śmierci.
Typy rozwoju i liczebność potomstwa
U zwierząt o dużym zróżnicowaniu narządów (tkankowce trójwarstwowe) wyróżnia się dwa zasadnicze typy rozwoju. Typ rozwoju postembrionalnego w dużym stopniu zależy od ilości żółtka w jaju i miejsca przebiegu rozwoju. W rozwoju prostym powstający organizm jest podobny do macierzystego, ale jest od niego mniejszy, mniej sprawny i mniej samodzielny, często wymaga opieki (np. gniazdowniki u ptaków i drapieżniki u ssaków) oraz ma niedorozwinięte gonady. Po pewnym czasie różnie długim u różnych gatunków-uzyskuje on samodzielność i wchodzi w okres reprodukcji. Z tym typem rozwoju mamy do czynienia zazwyczaj wtedy, gdy jaja są obficie wyposażone w żółtko lub gdy rozwój przebiega w ciele matki (np. ssaki). W przypadku żyworodności matka zaopatruje rozwijający się organizm w materiały odżywcze, odprowadza jego produkty przemiany materii i stwarza mu komfortowe warunki rozwoju, chroniąc przed niekorzystnym wpływem czynników zewnętrznych. Jaja obficie wyposażone w żółtko są względnie duże w stosunku do rozmiarów osobnika macierzystego. Samica nie może ich wytwarzać w zbyt dużej ilości ze względu na olbrzymie koszty materiałowe i energetyczne. Po złożeniu są one dobrze widoczne, w celu ich ochrony przed drapieżnikami samice stosują różne strategie, np. zagrzebywanie w podłożu (gady), maskowanie (pająki), opieka nad jajami i wyklutym z nich potomstwem (pająki, niektóre ryby i ptaki). Liczba rozwijających się zarodków w macicy ssaka jest też ograniczona. Im więcej potomstwa w jednym miocie tym bardziej jest ono niedołężne i wymaga troskliwej opieki. Stąd u żyworodnych zwierząt obserwuje-my tendencję do zmniejszania liczby potomstwa. Jest to także uwarunkowane biologią rozwoju danego gatunku.
Zwierzęta rodzące się w stepie (np. kopytne) muszą być sprawne zaraz po urodzeniu, dlatego zwykle samica rodzi jedno, wyjątkowo więcej osobników, a organizacja grup społecznych szczególnie silnie chroni je przed niebezpieczeństwami. Króliki, podobnie jak gryzonie, rodzą się w norach. Ich młode są ślepe i gołe, wymagają ochrony. Zające nor nie budują, a ich młode rodzą się okryte futrem, są stosunkowo duże i w miocie jest ich mało (1-3 sztuki). Wiele zwierząt jajorodnych składa dużo małych jaj ubogo zaopatrzonych w żółtko. Nie daje to możliwości zrealizowania rozwoju aż do postaci samodzielnej, podobnej do osobników dorosłych; młody organizm opuszczający błony jajowe jest larwą. Larwa to stadium najczęściej bytujące swobodnie, mające cechy inne niż postać dorosła. Okres rozwoju larwalnego może kończyć się stopniowo, jak np. u owadów z przeobrażeniem niezupełnym (szarańczaki), u smoczkoustnych i ryb, lub też gwałtownie – przez przeobrażenie -metamorfozę (łuskoskrzydłe, muchówki i inne owady z przeobrażeniem zupełnym oraz płazy).
Metamorfoza jest procesem skomplikowanym, wiąże się z przebudową wielu tkanek, zanikiem niektórych organów i wytworzeniem nowych. Sam proces, podobnie jak cały rozwój, jest kontrolowany przez układ nerwowy regulowany hormonalnie.
Jesteś tu: Botanika, Zoologia
Dodaj komentarz