Rośliny okrytonasienne

Zapylane przez te zwierzęta kwiaty mają zwykle matowe płatki o ciemnych barwach i wydzielają silną woń podobną do fermentujących owoców. Nietoperze przywabiane zapachem kwiatów zlizują ich nektar. Przelatując z kwiatu na kwiat przenoszą pyłek. Czasami w zapylaniu pośredniczą również inne zwierzęta, takie jak ślimaki i małe gryzonie. Tak ścisły związek między zapylającymi zwierzętami a zapylanymi przez nie roślinami miał obustronny wpływ na ewolucję. Innymi słowy, zapylające zwierzęta stanowiły silny czynnik selekcyjny w ewolucji określonych cech okrytonasiennych. Również rośliny okrytonasienne były tak samo silną siłą selekcyjną (siłą doboru) w ewolucji pewnych cech tych zwierząt. Opisane tu zjawisko jest określane jako koewolucja — rodzaj ewolucji mającej miejsce wówczas, gdy pomiędzy dwoma różnymi organizmami zachodzi tak ścisła interakcja, że z upływem czasu następuje coraz większe ich wzajemne przystosowanie.

W procesie koewolucji rośliny wytworzyły z czasem specyficzne cechy przywabiające zapylacze, a zapylające je zwierzęta wykształciły wyspecjalizowane części ciała i właściwości behawioralne umożliwiające im zarówno pomoc w zapylaniu, jak i pozyskiwanie za to w nagrodę nektaru oraz pyłku. Koewolucja doprowadziła do powstania długich, zakrzywionych dziobów u pewnych kolibrów z rodziny Coerebidae, zwanych hawajkami — hawajskich ptaków, które wsuwają dzioby do rurkowatych kwiatów w poszukiwaniu nektaru. Również odwiedzane przez te ptaki kwiaty o długich rurkach korony powstały w wyniku koewolucji.

Koewolucji podlegało także zachowanie się (behawior) zwierząt. Na przykład kwiaty pewnych storczyków barwą kształtem upodobniły się do samic określonych gatunków. Samce tych os, dojrzewające wcześniej niż samice, usiłują kopulować z kwiatami tych storczyków i przenoszą przy tym pyłek z kwiatu na kwiat. Kojarzenie się os dochodzi naprawdę do skutku dopiero w późniejszym okresie, gdy pojawią się dojrzałe samice.

Pomiędzy zapylającymi zwierzętami a zapylanymi prze/ nie roślinami powstały liczne obligatoryjne wzajemne związki. Na przykład rosnąca w południowych stanach USA jukki włóknista może być zapylana tylko przez jeden gatunek motyla z rodzaju Pronuba, którego samica z kolei składa jaja wyłącznie w zalążni kwiatów jukki. Zarówno jukka, jak i motyl wyginęłyby, gdyby cokolwiek złego stało się jednemu z partnerów, ponieważ żaden z nich nie mógłby się rozmnażać bez udziału drugiego. Pewne rośliny są zapylane nie przez owady, lecz przez wiatr, który przenosi pyłek Wiatropylne rośliny okrytonasienne wytwarzają liczne, często niepozorne kwiaty. Nie zużywają one energii na produkcję dużych, barwnych płatków korony, substancji zapachowych czy nektaru. Zapylenie przez wiatr jest sprawą przypadku i prawdopodobieństwo wylądowania pyłku na znamieniu kwiatu tego samego gatunku jest niewielkie. Dlatego też rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku. Należą do nich np. trawy, rośliny z rodzaju Ambrosia oraz liczne drzewa. Pomyślny rozwój roślin okrytonasiennych jest zdeterminowany postępem ich ewolucji. Co zadecydowało o powodzeniu roślin okrytonasiennych, zarówno, jeśli chodzi o ich dominującą rolę ekologiczną, jaki powstanie wielkiej liczby różnorodnych gatunków? Z pewnością istotne znaczenie miała produkcja nasion jako głównego środka służącego do rozmnażania i rozsiewania się. Zamknięte owocolistki i podwójne zapłodnienie zwiększały możliwość pomyślnej reprodukcji roślin okrytonasiennych. Rośliny te mają jednak również liczne inne korzystne cechy poza wysoce skutecznym sposobem rozmnażania się. Okrytonasienne, z nielicznymi wyjątkami, wykształciły w ksylemie naczynia, a we floemie rurki sitowe, co zwiększyło znacznie sprawność działania tych tkanek przewodzących. Liście roślin okrytonasiennych, o szerokich, rozrośniętych blaszkach, mają budowę przystosowaną do przeprowadzania fotosyntezy z maksymalną wydajnością. Korzystną cechą jest też zrzucanie tych liści w okresie niskich temperatur lub suszy, umożliwiające niektórym z roślin opanowywanie środowisk o zbyt surowych warunkach, w których trudno byłoby im przeżyć w stanie ulistnionym. Ponadto rośliny okrytonasienne wykształcają często zmodyfikowane korzenie służące do magazynowania zapasów substancji pokarmowych i wody. Prawdopodobnie decydującym czynnikiem pomyślnego rozwoju roślin okrytonasiennych była ogólna zdolność ich pokolenia sporofilowego do przystosowywania się. O tej przystosowawczości świadczy ewidentnie ogromna różnorodność form roślin tej grupy. Na przykład kaktusy są wspaniale przystosowane do życia w warunkach pustynnych, gdy tymczasem lilie wodne (grzybienie) są dobrze przystosowane do bytowania w środowisku wodnym. Rośliny okrytonasienne mogą się, zatem tak pomyślnie rozwijać dzięki łatwemu przystosowywaniu się do nowych i zmieniających się środowisk.

Jesteś tu: Botanika

Strony: 1 2 3 4