Regulacja hormonalna
Hormony w organizmie człowieka
GRUCZOŁY DOKREWNE
Przysadka mózgowa jest małym, ważącym zaledwie ok. 0,6 g gruczołem, leżącym w zagłębieniu dna czaszki tuż przed przedwzgórzem, z którym połączona jest charakterystycznym lejkiem. Przysadka składa się z płatów: przedniego, środkowego i tylnego. Płat środkowy z wiekiem ulega redukcji: u dorosłego człowieka ma postać szczątkową. Płat przedni, którego sekrecyjna funkcja jest regulowana przez liberyny i statyny przedwzgórza, wydziela hormony tropowe oraz hormon wzrostu i prolaktynę. Tylny nerwowy płat przysadki nie syntetyzuje hormonów, lecz magazynuje hormony podwzgórza: wazopresynę (ADH) i oksytocynę, wydzielane do krwiobiegu w miarę zapotrzebowania. Środkowy płat wytwarza hormon melanotropowy (MSH melanotropina), który wpływa na koncentrację barwnika w komórkach melanoforowych powłok ciała. Uszkodzenie tylnego płata albo szlaków nerwowych prowadzących do niego może spowodować niedoczynność nerek, a w konsekwencji nadmierną produkcję moczu (moczówka prosta), czego objawem jest ciągłe pragnienie. Wstrzyknięcie wazopresyny nie leczy choroby, lecz tylko ją łagodzi i umożliwia choremu normalne życie. Nadczynność przysadki, związana z nadmierną syntezą somatotropiny w okresie wzrostu organizmu, wywołuje gigantyzm, który przejawia się przyspieszeniem wzrostu, zwłaszcza kości długich i osiąganiem olbrzymich rozmiarów, jednak z zachowaniem właściwych proporcji ciała. Jeżeli nadczynność wystąpi po okresie intensywnego wzrostu, to powoduje silny wzrost rosnących jeszcze części ciała: dłoni, stóp, łuków brwiowych czaszki, żuchwa i kości policzkowych – objawy choroby zwanej akromegalią.
Niedostateczna synteza hormonu wzrostowego prowadzi do karłowatości. Szyszynka to mały, okrągły gruczoł, położony nad móżdżkiem, między półkulami mózgowymi. Syntetyzuje melatoninę, działającą antagonistycznie w stosunku do melanotropiny. Synteza tego hormonu jest regulowana przez światło.
Tarczyca jest zbudowana z dwóch płatów położonych po obu stronach tchawicy, nieco poniżej krtani. Gruczoł ma budowę pęcherzykową i charakteryzuje się wychwytywaniem jodu z krwi. Komórki nabłonkowe tworzą pęcherzyki, których wnętrze jest wypełnione substancją koloidową zawierającą tyroksynę i trójjodotyroninę, regulujące procesy energetyczne w komórkach ciała oraz kalcytoninę, która współdziałając z hormonem przytarczyc, reguluje poziom wapnia we krwi. Nadczynność tarczycy stymuluje oddychanie, a przez to sprawia, że w organizmie zwiększa się produkcja ciepła, następstwem czego jest nadmierne pocenie się i chudnięcie, mimo pobierania dużej ilości pokarmu. Głównymi objawami nadczynności jest wzrost napięcia nerwowego i drażliwość, podwyższenie ciśnienia krwi oraz słabość mięśni i drżenie. Są to objawy choroby Gravesa-Basedowa, której leczenie polega na wycięciu części gruczołu lub jego zniszczeniu promieniami X. Niedoczynność tarczycy u dzieci jest przyczyną zahamowania wzrostu i rozwoju umysłowego oraz osłabienia tempa rozwoju narządów rozrodczych.
Wczesne i regularne podawanie hormonów tarczycy, np. w postaci sproszkowanego gruczołu, likwiduje objawy niedoczynności i choroby zwanej kretynizmem. U dorosłych, na tle niedoczynności tarczycy lub w wyniku jej degeneracji, rozwija się choroba zwana obrzękiem śluzakowatym. Następuje wtedy obniżenie tempa podstawowej przemiany materii, nawet do 2500-3800 kJ na dobę, co stanowi 30-50% normalnie wytwarzanej energii. Konsekwencją tego jest obniżenie temperatury ciała, otyłość i gromadzenie się śluzakowatego płynu w tkance podskórnej. W przypadku braku w pokarmie dostatecznej ilości jodu powiększa się gruczoł i powstaje tzw. wole. Choroba ta pojawia się głownię na terenach, których gleba jest uboga w jod zwykle położonych z dala od morza. Dodanie jodu w postaci jodku potasu do soli kuchennej skutecznie niweluje objawy niedoczynności. Przytarczyce to zwykle cztery małe gruczoły znajdujące się w pobliżu tarczycy. Komórki tych gruczołów tworzą zbitą masę.
Parathormon reguluje zawartość wapnia i fosforu w płynach ciała. Hormon ten wzmaga resorpcję wapnia ze światła jelita i kanalików nerkowych oraz uwalnia wapń z kości, a hamując resorpcję fosforanów w nerkach, przyczynia się do zmniejszania ilości fosforu w płynach ciała. Niedoczynność przytarczyc wywołuje tężyczkę, objawiającą się nadwrażliwością mięśni, skurczami i drgawkami mięśniowymi wskutek obniżenia się poziomu wapnia we krwi. Nadczynność gruczołu podwyższa stężenie wapnia we krwi. Wapń ten „ucieka” wtedy z kości, dlatego stają się one miękkie i łamliwe. Wrażliwość mięśni jest obniżona, a w tkankach i organach, np. w nerkach, odkładają się złoża soli mineralnych. Trzustka, obok komórek gruczołowych związanych z układem pokarmowym, zawiera komórki ά i β, które ułożone są grupami i tworzą tzw. wyspy Langerhansa. Komórki a syntetyzują glukagon, a komórki
Jesteś tu: Botanika, Zoologia
Dodaj komentarz