Powstawanie nowych gatunków

Dryf genetyczny

Ważnym czynnikiem wpływającym na tempo i charakter przemian ewolucyjnych jest wielkość populacji. Pula genowa małych, izolowanych populacji może podlegać stosunkowo szybkim i głębokim zmianom nie tylko na skutek działania doboru naturalnego, ale i wielu zjawisk o zupełnie przypadkowym charakterze. W małej populacji przypadkowa śmierć jakiegoś osobnika może wpłynąć częstość alleli w jej obrębie. Przypadkowe zdarzenie może doprowadzić w mało licznej populacji do eliminowania lub utrwalenia określonego alleli. Dryf genetyczny jest to zjawisko przypadkowej zmiany całości alleli. Przyczyną dryfu może być losowa eliminacja pewnych, rzadko występujących w niewielkiej populacji genotypów. Może być również spowodowany pojawieniem się jakiejś korzystnej mutacji. W małej populacji mutacja ta ma znacznie większe szanse na szybkie rozprzestrzenienie się i utrwalenie niż w dużej.

Ilustracją działania dryfu może być tzw. efekt założyciela, który polega na tym, że populacje potomne wywodzące się z dużej, zróżnicowanej populacji macierzystej mogą bardzo różnić się od niej częstością genów, pod warunkiem, że wywodzą się od niewielkie liczby migrujących osobników.

Innym mechanizmami ewolucyjnymi, których działanie nie zależy od doboru naturalnego, są np. preferencje w krzyżowaniu, nielosowa segregacja chromosomów w mejozie, przepływ genów pomiędzy populacjami i mutacje. Mogą one wpływać na charakter i kierunek zmian ewolucyjnych. Nie zmienia to jednak faktu, że dobór naturalny stanowi podstawową siłę ewolucji.

Podstawowe właściwości przemian ewolucyjnych
Nieodwracalność ewolucji – występuje, gdy przemiany ewolucyjne mają charakter nieodwracalny. Wynika to z tego, że składa się na nie tysiące drobnych, po części losowych zmian następujących w określonym porządku. Prosty powrót do stanu poprzedniego nie jest możliwy, bo wymagałoby dokładnego odwrócenia procesów ewolucyjnych (zajścia ich w odwrotnym porządku). Np. nie jest możliwe, aby kręgowce lądowe zasiedlające środowiska wodne (np. ssaki morskie ? delfiny, wieloryby) zmieniły się w ryby. Zachowają one odmienny plan budowy, odziedziczony po swoich bezpośrednich lądowych przodkach.

Konwergencja – działające w określonym środowisku naciski selekcyjne, które prowadzą do zmian ewolucyjnych uniemożliwiających optymalne dostosowanie się (adaptację) organizmów do warunków życia. Pewne rozwiązania ewolucyjne mają charakter uniwersalny, bo istnieje ograniczona liczba konstrukcji “sprawdzających się” w danych warunkach. Powoduje to, ze różne grupy organizmów wykształcając podobne przystosowania do określonych warunków środowiska przyrodniczego.

Nierównomierne tempo ewolucji – dowodzą tego dane paleontologiczne. W niektórych okresach geologicznych było ono duże, a w innych mniejsze. Czynniki, które wpływają na tempo ewolucji to: szybkość i zakres zmian warunków środowiska oraz stopień rozwoju grup konkurencyjnych. Ta ostatnia przyczyna decydowała np. o szybkiej ewolucji gadów w erze mezozoicznej, gdy nie miały jeszcze na lądzie konkurentów, i jej spowolnieniu w okresach późniejszych. Radiacja adaptacyjna to zjawisko silnego, szybkiego rozwoju jakiejś grupy organizmów. Polega ona na tworzeniu wielkiej liczby wariantów podstawowego planu budowy, przystosowanych do różnorodnych warunków. Grupy podlegające temu procesowi charakteryzują się zróżnicowaniem form. W erze mezozoicznej istniała radiacja adaptatywna gadów, a obecnie ssaków, ptaków i niektórych owadów.

Ewolucja filetyczna to powolne, jednokierunkowe zmiany ewolucyjne, zachodzące przez długi czas. Sprzyja jej stosunkowa duża stabilność środowiska. Ten typ ewolucji miał miejsce w przypadku niektórych grup morskich bezkręgowców (np. mięczaków).

Wymieranie gatunków i ich grup – gatunki stanowią jednostkę stosunkowo trwałą, ale nie są nieśmiertelne ? ulegają zagładzie lub dają początek innym gatunkom (innemu gatunkowi). Główną przyczyny wymierania gatunków są liczne katastrofy naturalne, np. wzmożona aktywność wulkaniczna, szybkie zmiany klimatu.

Mikroewolucja – typ ewolucji, prowadzącej do niewielkich modyfikacji już istniejącego planu budowy.

Makroewolucja – pojawienie się większych zmian ewolucyjnych. W wyniku jej działania wyodrębniają się wyższe jednostki systematyczne, tj. rodzina, rząd, gromada, typ, królestwo.

Problem celowości i postępowości ewolucji – dobór naturalny nie podlega na realizacji jakiś celów. Chociaż w wielu przypadkach jego długotrwałe działanie doprowadziło do znacznej komplikacji budowy i czynności organizmów, ale nie było to celem działania doboru. Skoro zjawiska ewolucyjne nie mają celowego charakteru, to trudno mówić o postępowości ewolucji.

Jesteś tu: Klasyfikacja organizmów

Strony: 1 2