Patyczaki
Układ nerwowy wykształcony jest jednolicie. W jego skład wchodzą 3 części: centralna, obwodowa i sympatyczna. Mózg jest trójdzielny i zawiera ośrodki kojarzeniowe oraz ciała grzybkowate.
Protocerebrum unerwia oczy, deutocerebrum czułki, a tritocerebrum wargę górną. Mózg łączy się konektywami, tworzącymi obrączkę okołoprzełykową, ze zwojem podprzełykowym, powstałym z połączenia się trzech par zwojów zarodkowych. Zwój podprzełykowy unerwia przysadki gębowe i łączy się z brzusznym łańcuchem nerwowym, wykazującym nieparzyste zwoje w każdym segmencie tułowia. W odwłoku występuje 8-11 zwojów.
W skład układu sympatycznego wchodzą 3 części:
1. przełykowa, powiązana z mózgiem, która unerwia jelito przednie, środkowe, serce i związane z mózgiem ciała sercowate;
2. część składająca się z par poprzecznych nerwów w każdym zwoju łańcucha brzusznego i podłużnych łączących je gałązek, które obsługują przetchlinki;
3. część odwłokowa związana z końcowymi zwojami łańcucha brzusznego, która unerwia narządy rozrodcze i jelito tylne.
Narządy zmysłów. Budowa narządów zmysłów jest bardzo różnorodna, występują zarówno eksterioreceptory, odbierające wrażenia ze środowiska zewnętrznego, jak i proprioreceptory, reagujące na wrażenia powstające wewnątrz organizmu. Narządami odbierającymi wrażenia mechaniczne (mechanoreceptorami) są włoski czuciowe, kopułki, narządy słuchowe oraz narządy równowagi. Narządy dotykowe występują w największych liczbach na czułkach. Mają bardzo różną budowę. Ich zasadniczym składnikiem jest komórka zmysłowa lub liczne komórki zmysłowe, których dendryt lub dendryty dochodzą do podstawy oskórka.
Jama ciała wypełniona jest hemolimfą i ciałem tłuszczowym. Z ciałem tłuszczowym związane są duże komórki, zwane oenocytami, które w okresie linienia znacznie się powiększają i mają m.in. znaczenie wewnątrzwydzielnicze.
Układ pokarmowy składa się z jelita przedniego, środkowego i tylnego. Przednie i tylne wysłane są oskórkiem, środkowe pokryte jest mikrokosmkami. Jelito przednie, najczęściej zróżnicowane jest na przełyk, gardziel, wole i żołądek żujący, w którym oskórek tworzy fałdy rozdrabniające pokarm. Jelito środkowe jest proste, poskręcane, podzielone na odcinki, może mieć uchyłki.
Oddychanie odbywa się za pomocą tchawek. Układ tchawkowy składa się z przetchlinek, tchawek i tracheoli. Przetchlinki występują parami na śród- i zatułowiu oraz na odwłoku.
Przetchlinki są otworami w ścianie ciała, pod nimi znajdują się komory, zwane przedsionkami, od których odchodzą pnie tchawek. Przedsionek ma narządy zamykające przetchlinkę, złożone z mięśni i oskórkowych pręcików, za pomocą których może być regulowany przepływ powietrza. Ponadto występują urządzenia do filtrowania powietrza, np. włoski, szczecinki. Tchawki są wpukleniami ściany ciała, porozgałęzianymi i połączonymi poprzeczkami w jednolity system. Tracheole są najcieńszymi, najdalszymi częściami tchawek, bez oskórka. Są zakończone komórkami oddechowymi (gwiaździstymi), z kanałami wewnątrz; wnikają do narządów, a nawet do ich komórek, przy ich pomocy zachodzi właściwa wymiana gazów. Tracheole i kanały w komórkach oddechowych mają średnice tak niewielkie, że niemożliwa jest ich wentylacja, są więc wypełnione płynem, w którym rozpuszczają się gazy.
Układ krwionośny jest otwarty i zbudowany stosunkowo prosto, ze względu na docieranie tlenu poprzez tchawki do każdej części ciała. Serce położone w zatoce grzbietowej hemocelu, zwanej zatoką okołosercową. W kierunku głowy serce przechodzi w tętnicę, z której krew wylewa się do części głowowej hemocelu, a następnie do pozostałych przestrzeni jamy ciała. Do serca krew wraca przez ostia, których może być od 2 do 12 par. Serce połączone jest ze ścianą ciała parzystymi mięśniami skrzydlastymi, rozmieszczonymi segmentalnie po obu stronach ciała pod sercem. Krew zwana hemolimfą, złożona z osocza i hemocytów, jest najczęściej pozbawiona barwników oddechowych.
Układ wydalniczy składa się z cewek Malpighiego. Odprowadzają one z organizmu produkty przemiany związków azotowych i regulują skład jonów hemolimfy. Cewki tkwią luźno w hemolimfie jamy ciała. Ostatecznym materiałem gromadzonym w cewkach i odprowadzanym do światła jelita tylnego jest kwas moczowy. Cewki zbudowane są z jednowarstwowego nabłonka z mikrokosmkami, okrytego tkanką łączną. Poza cewkami Malpighiego, zbędne produkty metabolizmu magazynują takie struktury, jak ciało tłuszczowe i komórki osierdziowe.
Układ dokrewny. Wzrost, linienie, oraz procesy fizjologiczne u postaci dojrzałych regulowane są przez układ dokrewny. Głównymi częściami tego układu są: zespól komórek neurosekrecyjnych w mózgu, parzyste ciała sercowate, parzyste ciała przyległe i gruczoł przedtułowia. Prócz tych narządów różne inne produkują hormony, jak ciało tłuszczowe (oenocyty), gonady, czy komórki neurosekrecyjne w zwojach brzusznych.
Układ rozrodczy. Gonady są parzyste. Jajniki składają się z podjednostek, zwanych owariolami. Z nich jaj dostają się do parzystych jajowodów, które przechodzą w jajowód nieparzysty kończący się pochwą. Do pochwy u wielu samic uchodzą zbiornik nasienny i gruczoły dodatkowe, których wydzieliny służą do przyklejania jaj, do tworzenia kokonów (modliszki). Jądra u samców większości gatunków są wydłużone, workowate, plemniki dostają się z nich do parzystych nasieniowodów, łączących się we wspólny nasieniowód, kończący się kanałem wytryskowym. Występują powszechnie zbiorniki nasienia, gruczoły dodatkowe i prącia. Dymorfizm płciowy jest różnie wyrażony.
Jesteś tu: Botanika
Dodaj komentarz