Mechanizmy obronne organizmów
Jednym z warunków przeżycia i utrzymania ciągłości gatunku jest zdolność organizmów do obrony własnego ciała i zachowania własnej indywidualności. Rozpoznawanie przez organizm substancji obcych oraz ich unieszkodliwianie jest podstawą odporności. Odporność to zdolność organizmu do przeciwdziałania niekorzystnemu wpływowi ciał obcych przedostających się do jego wnętrza. Podstawowe zadanie mechanizmów obronnych to uniemożliwienie wniknięcia ciał obcych, a gdy one już wnikną do organizmu-precyzyjne odróżnienie ich od substancji własnych i unieczynnienie lub usunięcie, tak aby nie mogły szkodzić. Mechanizmy te muszą też mieć zdolność rozpoznawania i eliminowania komórek zmienionych genetycznie, ponieważ mogą one przekształcić się w komórki nowotworowe, oraz komórek uszkodzonych, chorych, starych i martwych.
ODPORNOŚĆ
Antygeny
Antygeny są substancjami, których najważniejszą cechą jest obcość w stosunku do organizmu. Antygen to substancja obca, która po wniknięciu do organizmu wywołuje w nim reakcje obronną. Antygenowy charakter mają substancje wielkocząsteczkowe (białka, polisacharydy, kwasy nukleinowe), ich mieszaniny lub cząstki je zawierające, np. fragmenty komórek. Antygeny upostaciowane to komórki bakterii, grzybów, pierwotniaków, ciałka krwi, wirusy, pyłki kwiatów czy komórki przeszczepionego organu. Antygeny rozpuszczalne to roztwory koloidalne lub zawiesiny białek, polisacharydów, kwasów nukleinowych, toksyn bakteryjnych, kurzu itp. Istnieją również czynniki, które po przedostaniu się do organizmu po raz pierwszy, nie wywołują widocznej reakcji obronnej, ale pozostawiają w nim pewien ślad. Ponowne kontakty z nimi dają objawy uczuleń (alergii), stąd tego rodzaju antygeny nazywamy alergenami. Oprócz antygenów pochodzących z zewnątrz – każdy organizm ma swoje własne antygeny, które decydują o jego odmienności immunologicznej wobec innych organizmów. Najważniejsze z nich zlokalizowane są w błonach komórkowych, np. antygeny decydujące o grupach krwi, antygeny zgodności tkankowej (decydują o tym, czy przeszczepiony organ zostaje przyjęty lub odrzucony), antygeny komórek nowotworowych. Wewnątrz komórek mogą być antygeny połączone z błonami organelli komórkowych lub w cytoplazmie. Każdy organizm ma informację immunologiczną indywidualną i gatunkową. Indywidualna jest właściwa tylko dla danego organizmu i decyduje o jego swoistości, a jest oparta na różnicach grup krwi i antygenach zgodności tkankowej u osobników jednego gatunku. Informacja immunologiczna gatunkowa jest taka sama u wszystkich przedstawicieli danego gatunku i na jej podstawie można odróżnić, np. krew królika od krwi człowieka. Z reguły organizm, a właściwie Jego układ odpornościowy zna antygeny własne i nie reaguje na nie. Niekiedy własne składniki organizmu mogą stać się antygenami, nazywamy je wtedy autoantygenami. Są one przyczyną chorób autoagresyjnych (autoimmunologicznych), które doprowadzają do niszczenia własnych komórek ciała.
Odporność roślin
Rośliny – oprócz wielu przystosowań do niesprzyjających warunków środowiska, np. niska i wysoka temperatura, susza, niedosyt tlenu – wykształciły mechanizmy obronne chroniące je przed antygenami, zwłaszcza bakteriami, wirusami i grzybami. Odporność na patogeny może być wrodzona lub nabyta. O ile pierwszy typ odporności jest cechą dziedziczną, to w pewnym stopniu może się jednak zmieniać pod wpływem warunków środowiska, jest także uzależniony od możliwości przystosowawczych pasożytów. Odporność nabyta wykształca się w procesie rozwoju osobniczego (w kontaktach z patogenami). Reakcje odpornościowe roślin można podzielić na bierne i czynne.
Odporność bierna przejawia się tym, że ciało obce nie może wniknąć do tkanek gospodarza, a jeśli się do niego przedostanie – zostaje zniszczone lub ginie, nie znajdując warunków do rozwoju. Barierami utrudniającymi wnikanie są impregnowane różnymi substancjami celulozowe ściany komórkowe, np. woskami – w epidermie, ligniną -w komórkach zdrewniałych, suberyną – w korku. Zaporę może stanowić nie tylko gruba warstwa kutikuli lub wosku, ale także specyficzna budowa aparatu szparkowego, np. u mandarynki, odpornej na raka bakteryjnego. Innym typem odporności biernej są bariery utrudniające przemieszczanie się czynnika obcego, np. duża ilość celulozy, silny rozwój sklerenchymy. Rozwój pasożyta może być uniemożliwiony przez nieodpowiednie pH soku komórkowego.
Jesteś tu: Botanika, Zoologia
Dodaj komentarz