Ewolucja układu krwionośnego kręgowców

Ryby:

Układ krwionośny jest u wszystkich kręgowców, zamknięty. Są to pierwsze zwierzęta wśród wszystkich, u których pojawia się serce. Ryby mają tylko jeden obieg krwi. Jest to bardzo mało wydajne, ponieważ krew wytłaczana z serca musi pokonać dwie przeszkody. Są to naczynia włosowate skrzeli, gdzie zachodzi wymiana gazowa, oraz naczynia włosowate tkankowe, gdzie oddawany jest tlen, a pobierany dwutlenek węgla. Podczas docierania do naczyń włosowatych przepływ krwi jest wolniejszy, co zmniejsza sprawność gospodarki gazowej. U ryb istnieje też układ limfatyczny. W jego skład wchodzą liczne zatoki oraz u niektórych ryb tzw. serca limfatyczne komunikujące z żyłą ogonową. Jednakże na przykład ryby dwudyszne mają przedsionek serca podzielony niepełną przegrodą na dwie części. W czasie skurczu serca przegroda dzieli przedsionek w zupełności. Dlatego też tendencją ewolucyjną było wykształcenie dwóch obiegów krwi.

Płazy:

Układ krwionośny płazów wykazuje wyższy stopień organizacji niż ryb. Zanikają pierzaste skrzela, a wraz z tym przebudowie ulega serce, w którym przedsionek przesuwa się ku przodowi i dzieli podłużnie na dwie części oraz wykształca się mały, czyli płucny obieg krwi. Serce składa się z trzech części: dwóch przedsionków i silnie umięśnionej komory. Pojawienie się dwóch obiegów usprawnia działanie układu krążenia. Krew przepływająca przez serce jest już prawie całkowicie niewymieszana.
Płazy mają dobrze rozwinięty układ limfatyczny.. Występują dwa rodzaje naczyń krwionośnych – tętnice wyprowadzające krew z serca i żyły doprowadzające ją do serca.

Gady:

Stopień rozwoju układu krążenia jest ściśle powiązany ze stopniem rozwoju narządu wymiany gazowej.Układ krwionośny jest dobrze rozwinięty, postępuje jego dalszy rozwój. Serce jest w zasadzie trójdziałowe (dwa przedsionki i komora), ale występuje w nim niezupełna przegroda dzieląca komorę. Jedynie u krokodyli przegroda ta jest pełna. W komorze serca gadów (oprócz krokodyli) krew odtlenowana miesza się z natlenowaną, ale w mniejszym stopniu niż u płazów. Gadom zanika stożek tętniczy, zachowuje się jednak zatoka żylna. Krążenie tętnicze zaczyna się pniem tętniczym, który dzieli się na tętnicę płucną oraz prawy i lewy łuk aorty. Układ limfatyczny gadów zbudowany jest podobnie jak u płazów. Brak gruczołów limfatycznych, serca limfatyczne spotyka się jedynie u nasady ogona.

Ptaki:

Układ krwionośny ptaków jest dobrze rozwinięty. Duże serce ptaków składa się z dwóch zupełnie oddzielnych części – prawej zawierającej krew żylną i lewej z krwią utlenioną, tętniczą. Serce jest czterodzielne, ma dwa przedsionki i dwie komory. Odtleniona krew prawego przedsionka przedostaje się do prawej komory, skąd tętnicami płucnymi płynie do płuc. To jest tzw. mały obieg krwi. Natleniona w płucach krew wraca żyłami płucnymi do lewego przedsionka, a następnie lewej komory skąd aortą wypływa do obiegu dużego.

Ekonomicznie pracujący układ krwionośny i duża ilość tlenu dostarczana dzięki podwójnej wymianie gazowej, pozwalają na wytwarzanie dużej ilości energii w organizmie. W układzie limfatycznym pojawiają się gruczoły i naczynia limfatyczne. Główne naczynie limfatyczne dzieli się na dwa piersiowe uchodzące do żył czczych. Istnieją jeszcze inne połączenia układu limfatycznego z krwionośnym np. w okolicy ogona.

Ssaki:

Układ krwionośny ssaków składa się z czterodziałowego serca i naczyń krwionośnych. Zanika w nim, inaczej niż u ptaków, prawy łuk aorty. Lewy zostaje dobrze rozbudowany. Poza tym jest taki sam jak u ptaków. W sercu znajdują się trzy rodzaje zastawek.W krwi ssaków znajdują się liczne, bezjądrzaste erytrocyty. Są mniejsze niż u innych kręgowców dzięki czemu ich stosunek powierzchni do objętości jest większy. To umożliwia lepszy transport gazów. Układ limfatyczny ssaków jest dobrze rozwinięty. Budowa i funkcjonowanie układów oddechowego i krwionośnego powoduje utrzymanie stałej temperatury ciała. Ta stałocieplność powoduje, że ssaki są aktywne przez cały rok. Pozwala to im także żyć we wszystkich strefach klimatycznych.

Jesteś tu: Zoologia